ทะเลสาบสีฟ้าเทอร์ควอยซ์ที่นิ่งราวกระจก ล้อมด้วยหน้าผาหินสูงชันเป็นวงกลม — ภาพนี้คือภาพที่ทุกคนอยากได้เมื่อขึ้นไปถึง ยอดฉางไป๋ซาน 长白山 (Chángbáishān) แต่สิ่งที่หลายคนไม่รู้ก็คือ วงหินที่โอบทะเลสาบเทียนฉือ 天池 (Tiānchí) เอาไว้นั้น ไม่ใช่หุบเขาธรรมดา มันคือ "ปากปล่อง" ของภูเขาไฟที่เคยระเบิดรุนแรงที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์มนุษยชาติค่ะ
แล้วคำถามที่ตามมาก็คือ — ตอนนี้มันดับไปแล้วหรือยัง?
"ยังไม่ดับ"
ในทางธรณีวิทยา ฉางไป๋ซานถูกจัดเป็น ภูเขาไฟมีพลัง (active volcano) ไม่ใช่ภูเขาไฟดับสนิท (extinct) ค่ะ เกณฑ์ที่นักธรณีวิทยาใช้แบ่งง่าย ๆ คือ ถ้าเคยปะทุภายในหนึ่งหมื่นปีที่ผ่านมาและยังมีหินหนืดอยู่ใต้ฐาน ก็ถือว่ายังมีพลัง ซึ่งฉางไป๋ซานผ่านเกณฑ์นี้แบบไม่ต้องเถียงกันเลย เพราะครั้งล่าสุดที่มันปะทุคือปี ค.ศ. 1903 — ยังไม่ถึงร้อยยี่สิบปีดีด้วยซ้ำ
แต่ที่น่าสนใจกว่าคือเรื่องที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นเกือบพันปีค่ะ
การระเบิดแห่งสหัสวรรษ ปี ค.ศ. 946
ราวปี ค.ศ. 946 ฉางไป๋ซานเกิดการปะทุที่นักวิชาการเรียกกันว่า Millennium Eruption หรือ 千年大喷发 (qiānnián dà pēnfā) ระดับความรุนแรงอยู่ที่ VEI 7 ซึ่งเป็นสเกลเดียวกับตัมโบราในอินโดนีเซีย พูดง่าย ๆ คือแรงกว่าภูเขาไฟฟูจิทุกครั้งที่เคยปะทุรวมกันหลายเท่า
เถ้าภูเขาไฟจากครั้งนั้นพัดข้ามทะเลญี่ปุ่นไปตกถึงเกาะฮอกไกโดและฮอนชู กลายเป็นชั้นตะกอนที่นักธรณีวิทยาญี่ปุ่นใช้เป็นหมุดหมายเวลาในการศึกษาชั้นดินมาจนถึงทุกวันนี้ ส่วนบนยอดเขาเอง แมกมาที่พุ่งออกไปมหาศาลทำให้ยอดเขายุบตัวลงเป็นแอ่ง แล้วน้ำฝนกับน้ำใต้ดินก็ค่อย ๆ เติมเต็มแอ่งนั้นจนกลายเป็นทะเลสาบเทียนฉือที่เราเห็นกันอยู่
พูดอีกอย่างก็คือ ทะเลสาบที่สวยที่สุดแห่งหนึ่งของจีน เกิดจากหายนะครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของภูมิภาคนี้นั่นเองค่ะ
หลังจากนั้นฉางไป๋ซานยังปะทุเล็ก ๆ อีกหลายครั้ง เท่าที่มีบันทึกคือปี 1668, 1702 และ 1903 ซึ่งล้วนเป็นการปะทุขนาดย่อม ไม่ได้สร้างความเสียหายในวงกว้าง
แล้วปี 2002 เกิดอะไรขึ้น?
ช่วงกลางปี 2002 ต่อเนื่องถึงปี 2005 เครื่องมือตรวจวัดรอบฉางไป๋ซานเริ่มจับสัญญาณผิดปกติได้ค่ะ แผ่นดินไหวขนาดเล็กที่ปกติเกิดเดือนละไม่กี่ครั้ง พุ่งขึ้นเป็นหลายร้อยครั้งต่อเดือน พื้นผิวเขายกตัวขึ้นเล็กน้อย และก๊าซจากบ่อน้ำพุร้อนรอบฐานเขาเปลี่ยนองค์ประกอบทางเคมี — มีฮีเลียมจากชั้นเนื้อโลกปนออกมามากขึ้น
สัญญาณสามอย่างนี้ในภาษาของนักภูเขาไฟวิทยาเรียกว่า "unrest" คือภาวะที่หินหนืดใต้ดินมีการเคลื่อนไหว แต่ไม่จำเป็นต้องนำไปสู่การปะทุเสมอไป และในกรณีของฉางไป๋ซาน สัญญาณเหล่านี้ก็ค่อย ๆ สงบลงตั้งแต่ราวปี 2006 เป็นต้นมา
ต่อมาช่วงกลางทศวรรษ 2010 มีงานวิจัยร่วมระหว่างนักวิทยาศาสตร์ตะวันตกกับเกาหลีเหนือ (เพราะภูเขาลูกนี้คร่อมพรมแดนสองประเทศ ฝั่งเกาหลีเรียกว่าแพ็กตูซาน) ที่ใช้คลื่นไหวสะเทือนสำรวจใต้ฐานเขา ผลออกมาว่ามีแหล่งหินหนืดบางส่วนหลอมเหลวอยู่จริงในระดับความลึกหลายกิโลเมตร ซึ่งยืนยันว่าภูเขาลูกนี้ "ยังมีชีวิต" — แต่ก็ไม่ได้แปลว่ากำลังจะระเบิดพรุ่งนี้
แล้วเที่ยวปลอดภัยไหม?
ปลอดภัยค่ะ
ฉางไป๋ซานเป็นหนึ่งในภูเขาไฟที่ถูกจับตาดูละเอียดที่สุดในเอเชียตะวันออก มีสถานีตรวจวัดแผ่นดินไหว ระบบวัดการเปลี่ยนรูปของพื้นผิว และการเก็บตัวอย่างก๊าซอย่างต่อเนื่อง ภูเขาไฟระดับนี้ไม่ปะทุแบบไร้สัญญาณเตือน โดยทั่วไปจะมีสัญญาณล่วงหน้าเป็นเดือนหรือเป็นปี ซึ่งมากพอสำหรับการอพยพและปิดพื้นที่
สิ่งที่นักท่องเที่ยวควรกังวลจริง ๆ บนฉางไป๋ซานไม่ใช่ลาวา แต่เป็น "เมฆ" ค่ะ เพราะยอดเขาสูงกว่าสองพันเมตรและอยู่ในเขตอากาศแปรปรวน มีสถิติว่าในหนึ่งปีมีวันที่มองเห็นเทียนฉือชัดเจนไม่ถึงหนึ่งในสามของวันทั้งหมด หลายคนขึ้นไปถึงจุดชมวิวแล้วเจอแต่หมอกขาวโพลน
ช่วงไหนควรไป
กรกฎาคม – กันยายน คือช่วงที่โอกาสเห็นเทียนฉือสูงที่สุด อากาศบนยอดราว 10–18 องศา ทุ่งดอกไม้ป่ารอบเชิงเขาบานเต็มที่ในเดือนกรกฎาคม ส่วนปลายกันยายนถึงต้นตุลาคมใบไม้เปลี่ยนสี ป่าเบิร์ชขาวตัดกับใบเมเปิลแดงสวยมาก
ธันวาคม – มีนาคม ฉางไป๋ซานกลายเป็นเมืองหิมะเต็มรูปแบบ ต้นสนห่มหิมะหนา มีลานสกีระดับดี และแช่ออนเซ็นกลางหิมะได้ที่บ่อน้ำพุร้อนจู้หลงเฉวียน 聚龙泉 (Jùlóngquán) ซึ่งเป็นน้ำร้อนที่มาจากความร้อนใต้ภูเขาไฟโดยตรง — จะเรียกว่าเป็นของขวัญจากภูเขาไฟก็ได้ค่ะ ข้อควรรู้คือช่วงฤดูหนาว ทางขึ้นฝั่งตะวันตกและฝั่งใต้มักปิด เหลือเฉพาะฝั่งเหนือ
ขึ้นทางไหนดี
ฉางไป๋ซานมีทางขึ้นหลักสามด้าน แต่ละด้านให้ประสบการณ์ต่างกันพอสมควรค่ะ
ฝั่งเหนือ 北坡 (Běipō) — นิยมที่สุด สิ่งอำนวยความสะดวกครบ ต้องเปลี่ยนไปนั่งรถตู้ของอุทยานขึ้นสู่ยอด ระหว่างทางมีน้ำตกฉางไป๋ 长白瀑布 (Chángbái Pùbù) สูงราว 68 เมตร สระเขียวลวี่ยวนถาน 绿渊潭 (Lǜyuāntán) และป่าใต้ดิน 地下森林 (Dìxià Sēnlín) เปิดทั้งปี
ฝั่งตะวันตก 西坡 (Xīpō) — ต้องเดินขึ้นบันไดกว่า 1,400 ขั้นถึงจะถึงจุดชมวิว แต่มุมมองเทียนฉือกว้างกว่าฝั่งเหนือ และเดือนกรกฎาคมมีทุ่งดอกไม้ป่าบนที่ราบสูงที่สวยมาก เปิดประมาณพฤษภาคมถึงตุลาคม
ฝั่งใต้ 南坡 (Nánpō) — คนน้อยที่สุด ได้เห็นร่องรอยธารลาวาและหุบเขาอย่างชัดเจน เหมาะกับคนที่สนใจธรณีวิทยาจริง ๆ แต่เปิดจำกัดและเดินทางยากกว่า
การเดินทาง
จุดพักหลักคือเมือง เอ้อร์เต้าไป๋เหอ 二道白河 (Èrdào Báihé) ซึ่งมีโรงแรมและร้านอาหารครบ เข้าถึงได้สามทาง
- บินเข้าสนามบินฉางไป๋ซาน 长白山机场 ใกล้ที่สุด ต่อรถราวหนึ่งชั่วโมง
- บินเข้าเหยียนจี๋ 延吉 แล้วต่อรถหรือรถไฟ
- นั่งรถไฟความเร็วสูงจากเสิ่นหยาง 沈阳 มาลงสถานีไป๋เหอ
ส่วนใหญ่คนไทยนิยมบินเข้าเสิ่นหยางหรือฉางชุน 长春 แล้วต่อรถไฟความเร็วสูงค่ะ
ข้อควรเตรียม
อุณหภูมิบนยอดต่างจากเชิงเขาได้ถึงสิบองศา แม้ไปหน้าร้อนก็ควรมีแจ็กเก็ตกันลม ลมบนปากปล่องแรงมากจนบางวันเจ้าหน้าที่ไม่ให้ขึ้น ควรเผื่อเวลาไว้อย่างน้อยสองวันสำหรับยอดเขา เผื่อวันแรกเจอหมอกจะได้มีโอกาสแก้ตัว และควรเตรียมเงินสดไว้บ้าง เพราะบางจุดในอุทยานสัญญาณไม่ดีพอจะสแกนจ่าย
เที่ยวฉางไป๋ซานกับ Rejoining Travel
Rejoining Travel มีประสบการณ์จัดทัวร์จีนมากว่า 5 ปี ดูแลเส้นทางฉางไป๋ซาน–ฮาร์บินทั้งฤดูร้อนและฤดูหนาว ทั้งแบบกรุ๊ปทัวร์และ FIT จัดเองตามใจ พร้อมบริการเช่ารถพร้อมคนขับสำหรับคนที่อยากเที่ยวเป็นส่วนตัว
จองง่าย มัดจำเพียง 500 บาท และผ่อนชำระ 0% นาน 10 เดือนด้วยบัตรเครดิต KTC
Line: @rejoining rejoiningtravel.com
