ทำไมฮาร์บินถึงมีโบสถ์รัสเซียกลางเมืองจีน เรื่องเล่าเบื้องหลังเมืองที่ไม่เหมือนเมืองจีน

คนที่เดินออกจากสถานีรถไฟฮาร์บินเป็นครั้งแรกมักรู้สึกสับสนเล็กน้อย เพราะสิ่งที่เห็นตรงหน้าไม่ตรงกับภาพจีนที่คุ้นเคยเลย

โบสถ์โดมหัวหอมตั้งเด่นอยู่กลางจัตุรัส ถนนปูหินก้อนสี่เหลี่ยม อาคารสไตล์บาโรกและอาร์ตนูโวเรียงรายสองข้างทาง ป้ายร้านบางแห่งยังมีอักษรซีริลลิกกำกับอยู่

คำถามที่ตามมาคือ ทำไมเมืองในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีนถึงมีหน้าตาแบบนี้

คำตอบเริ่มต้นที่ทางรถไฟสายหนึ่ง

จุดเริ่มต้นคือทางลัดของรถไฟทรานส์ไซบีเรีย

ปลายศตวรรษที่ 19 รัสเซียกำลังสร้างทางรถไฟสายทรานส์ไซบีเรียเชื่อมมอสโกกับวลาดิวอสต็อกที่ชายฝั่งตะวันออก

ปัญหาคือถ้าเดินสายอ้อมตามพรมแดนรัสเซียทั้งหมด ระยะทางจะยาวมากและภูมิประเทศยากลำบาก แต่ถ้าตัดตรงผ่านแมนจูเรียซึ่งเป็นดินแดนของราชวงศ์ชิง จะย่นระยะทางลงได้หลายร้อยกิโลเมตร

รัสเซียจึงเจรจากับราชวงศ์ชิงจนได้สิทธิ์สร้างและบริหารทางรถไฟสายนี้ เรียกว่า ทางรถไฟสายตะวันออกของจีน 中东铁路 เริ่มก่อสร้างในปี 1897

จุดที่เส้นทางตัดผ่านแม่น้ำซงฮวา 松花江 ถูกเลือกให้เป็นศูนย์กลางการบริหารและซ่อมบำรุง และจุดนั้นเองที่กลายมาเป็นเมืองฮาร์บิน

จากหมู่บ้านชาวประมงสู่เมืองรัสเซียในจีน

ก่อนหน้านั้นบริเวณนี้เป็นเพียงชุมชนเล็ก ๆ ริมแม่น้ำ แต่เมื่องานก่อสร้างเริ่มขึ้นในปี 1898 วิศวกร ช่างเทคนิค พ่อค้า และครอบครัวชาวรัสเซียก็หลั่งไหลเข้ามาอย่างรวดเร็ว

เมืองถูกวางผังใหม่ทั้งหมดตามแบบยุโรป มีการแบ่งโซนที่อยู่อาศัยกับพาณิชย์ ปลูกต้นไม้ริมถนน วางระบบสาธารณูปโภค และสร้างอาคารด้วยรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ชาวรัสเซียคุ้นเคย

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นหลังการปฏิวัติรัสเซียปี 1917 เมื่อชาวรัสเซียที่หนีภัยการเมืองอพยพเข้ามาที่ฮาร์บินเป็นจำนวนมาก ในช่วงต้นทศวรรษ 1920 ฮาร์บินกลายเป็นหนึ่งในชุมชนชาวรัสเซียนอกประเทศที่ใหญ่ที่สุดในโลก

มีทั้งโรงเรียนรัสเซีย หนังสือพิมพ์ภาษารัสเซีย โรงละคร ร้านอาหาร และแน่นอนว่ามีโบสถ์ออร์โธดอกซ์กระจายอยู่ทั่วเมือง ในยุครุ่งเรืองมีโบสถ์ในฮาร์บินมากกว่ายี่สิบแห่ง

คนในยุคนั้นเรียกฮาร์บินว่า "มอสโกตะวันออก" และ "ปารีสตะวันออก"

โบสถ์เซนต์โซเฟีย สัญลักษณ์ของเมือง

โบสถ์เซนต์โซเฟีย 圣索菲亚教堂 เป็นอาคารที่กลายมาเป็นภาพจำของฮาร์บิน

เดิมทีสร้างขึ้นในปี 1907 เป็นโบสถ์ไม้สำหรับทหารรัสเซียที่ประจำการอยู่ ต่อมามีการก่อสร้างใหม่ด้วยอิฐในรูปแบบที่เห็นทุกวันนี้ ใช้เวลาก่อสร้างยาวนานตั้งแต่ปี 1923 จนแล้วเสร็จในปี 1932

ตัวอาคารเป็นสถาปัตยกรรมไบแซนไทน์รีไววัล สูงราว 53 เมตร มีโดมหัวหอมสีเขียวเป็นเอกลักษณ์ ผนังอิฐแดงเปลือย และผังพื้นแบบกางเขนกรีก

ในอดีตเคยเป็นโบสถ์ออร์โธดอกซ์ที่ใหญ่ที่สุดในตะวันออกไกล ปัจจุบันไม่ได้ใช้ประกอบพิธีทางศาสนาแล้ว แต่เปิดเป็นพื้นที่จัดแสดงเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์เมือง

ถนนจงหยาง ถนนที่ปูด้วยหินก้อนขนมปัง

ถนนจงหยาง 中央大街 คือย่านที่เห็นความเป็นยุโรปได้ชัดที่สุด ยาวราว 1,450 เมตร เป็นถนนคนเดินตลอดสาย

จุดที่คนพูดถึงบ่อยคือพื้นถนนที่ปูด้วยหินแกรนิตตัดเป็นก้อนสี่เหลี่ยมผิวโค้งมน คนท้องถิ่นเรียกว่า "หินขนมปัง" เพราะรูปทรงคล้ายก้อนขนมปังรัสเซีย ปูไว้ตั้งแต่ปี 1924 และยังใช้งานอยู่จนถึงวันนี้

สองข้างทางมีอาคารประวัติศาสตร์เรียงรายกว่าเจ็ดสิบหลัง ครอบคลุมรูปแบบสถาปัตยกรรมหลากหลาย ทั้งบาโรก เรอเนสซองส์ อาร์ตนูโว และเอ็คเลกติก ซึ่งเป็นการผสมผสานหลายสไตล์เข้าด้วยกัน

แล้วชาวรัสเซียหายไปไหน

เรื่องราวเปลี่ยนทิศทางหลายครั้ง

ปี 1935 สหภาพโซเวียตขายสิทธิ์ในทางรถไฟสายนี้ให้แก่แมนจูกัวซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของญี่ปุ่น ชาวรัสเซียส่วนหนึ่งเริ่มทยอยออกจากเมือง

หลังการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี 1949 และความสัมพันธ์จีน-โซเวียตที่เสื่อมถอยลงในทศวรรษ 1960 ชุมชนชาวรัสเซียในฮาร์บินก็แทบหายไปหมด

ช่วงปฏิวัติวัฒนธรรม โบสถ์หลายแห่งถูกทำลายหรือดัดแปลงไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น โบสถ์เซนต์โซเฟียเองเคยถูกใช้เป็นโกดังสินค้าอยู่ช่วงหนึ่ง และถูกอาคารสูงล้อมรอบจนแทบมองไม่เห็น

จนกระทั่งปี 1997 เมืองฮาร์บินตัดสินใจรื้ออาคารรอบข้างออก บูรณะโบสถ์ และเปิดเป็นจัตุรัสสาธารณะ ทำให้โบสถ์กลับมาเป็นจุดหมายกลางเมืองอีกครั้ง

ปัจจุบันยังมีโบสถ์ออร์โธดอกซ์ที่ประกอบพิธีอยู่จริงในฮาร์บิน แม้จำนวนผู้ศรัทธาจะเหลือไม่มากแล้ว

มรดกรัสเซียที่ยังอยู่ในชีวิตประจำวัน

สิ่งที่น่าสนใจคือร่องรอยของรัสเซียในฮาร์บินไม่ได้อยู่แค่ในอาคาร แต่ยังอยู่ในสิ่งที่คนฮาร์บินกินและดื่มทุกวัน

ไส้กรอกแดง 红肠 ไส้กรอกรมควันสูตรรัสเซีย กลิ่นกระเทียมหอม เนื้อแน่น เป็นของฝากประจำเมือง

ขนมปังต้าเลี่ยปา 大列巴 ขนมปังก้อนกลมขนาดใหญ่ น้ำหนักเกือบหนึ่งกิโลกรัม เปลือกแข็ง เนื้อในหนึบ ชื่อมาจากคำว่าขนมปังในภาษารัสเซีย

ไอศกรีมมาเตี๋ยเอ๋อร์ 马迭尔 แบรนด์เก่าแก่บนถนนจงหยาง ขายกลางแจ้งแม้ในหน้าหนาวติดลบ

เกอวาซือ 格瓦斯 เครื่องดื่มหมักจากขนมปังที่รัสเซียเรียกว่าควาส รสเปรี้ยวอมหวาน แอลกอฮอล์ต่ำมาก

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการไปเยือน

ธันวาคม-กุมภาพันธ์ ช่วงเทศกาลน้ำแข็งฮาร์บิน เมืองอยู่ในสภาพที่สวยที่สุดและมีเอกลักษณ์ที่สุด อาคารรัสเซียกับหิมะเข้ากันอย่างประหลาด แต่ต้องเตรียมรับอุณหภูมิ -20 ถึง -30 องศา และราคาที่พักสูงกว่าปกติมาก ควรจองล่วงหน้า 1-2 เดือน

พฤษภาคม-มิถุนายน อากาศกำลังสบาย ต้นไม้เขียว เดินถนนจงหยางได้ทั้งวันโดยไม่เหนื่อย คนน้อยกว่าหน้าหนาว ราคาสมเหตุสมผล

กันยายน-ตุลาคม ฝนน้อย ฟ้าใส อากาศเย็นสบาย เป็นช่วงที่เหมาะกับการถ่ายภาพสถาปัตยกรรมมากที่สุด

กรกฎาคม-สิงหาคม เป็นฤดูฝนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ฝนตกบ่อยกว่าช่วงอื่น แต่อากาศยังเย็นกว่าเมืองจีนตอนใต้มาก จึงเป็นจุดหมายหนีร้อนของคนจีน

จุดที่ควรแวะเมื่อไปฮาร์บิน

1. โบสถ์เซนต์โซเฟีย 圣索菲亚教堂 จุดถ่ายภาพที่ดีที่สุดคือมุมจัตุรัสด้านหน้าในช่วงเช้าและช่วงพลบค่ำที่ไฟเปิด
2. ถนนจงหยาง 中央大街 เดินตลอดสายใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง แต่ควรเผื่อเวลาแวะร้านมากกว่านั้น
3. สวนสตาลิน 斯大林公园 สวนริมแม่น้ำซงฮวา หน้าหนาวแม่น้ำกลายเป็นน้ำแข็งจนเดินข้ามได้
4. เกาะอาทิตย์ 太阳岛 ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำ มีย่านสถาปัตยกรรมรัสเซียจำลองและสวนขนาดใหญ่
5. เทศกาลน้ำแข็ง 冰雪大世界 เฉพาะช่วงฤดูหนาว ปราสาทน้ำแข็งเรืองแสงขนาดมหึมา

ฮาร์บินเป็นเมืองที่หน้าตาแบบนี้เพราะทางรถไฟสายหนึ่งเมื่อร้อยกว่าปีก่อน และเพราะคลื่นผู้อพยพที่หนีการปฏิวัติมาตั้งรกรากอยู่ที่นี่

ชาวรัสเซียส่วนใหญ่จากไปนานแล้ว แต่สิ่งที่พวกเขาทิ้งไว้ยังอยู่ครบ ทั้งผังเมือง อาคาร ถนนหินก้อนขนมปัง และรสชาติอาหารที่คนฮาร์บินกินกันจนกลายเป็นของตัวเองไปแล้ว

นี่คือเหตุผลที่คนจีนเองยังบอกว่าฮาร์บินคือเมืองที่ไม่เหมือนเมืองจีน

วางแผนเที่ยวฮาร์บินกับ Rejoining Travel

เที่ยวจีนกับเรา by Rejoining ดูแลนักเดินทางไทยมากว่า 5 ปี เชี่ยวชาญเส้นทางจีนเฉพาะทาง รวมถึงฮาร์บินและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

1. ทัวร์ FIT ส่วนตัว จัดเส้นทางตามวันและความสนใจของคุณ ไม่ต้องรวมกรุ๊ปกับคนอื่น
2. เช่ารถพร้อมคนขับ เดินทางสะดวก โดยเฉพาะช่วงฤดูหนาวที่การเดินทางเองลำบาก
3. ผ่อนชำระ 0% นาน 10 เดือน ผ่านบัตรเครดิต KTC
4. มัดจำเริ่มต้นเพียง 500 บาท

สอบถามและขอโปรแกรมได้ที่ Line: @rejoining หรือ rejoiningtravel.com